Γιατί πέφτουν τα μαλλιά στη χημειοθεραπεία; Η πιο αναλυτική και κατανοητή εξήγηση

Η απώλεια των μαλλιών είναι μία από τις πιο γνωστές αλλά και πιο δύσκολες εμπειρίες που συνδέονται με τη χημειοθεραπεία. Για πολλές γυναίκες, το θέμα δεν αφορά μόνο την εμφάνιση. Αγγίζει την αυτοεικόνα, την ψυχολογία, την αίσθηση ελέγχου και πολλές φορές την ίδια την καθημερινότητα. Είναι απολύτως φυσιολογικό να γεννιούνται ερωτήματα όπως «γιατί πέφτουν τα μαλλιά;», «θα πέσουν σίγουρα;», «πότε ξεκινάει η πτώση;» και «θα ξαναβγούν;».

Η αλήθεια είναι ότι η πτώση των μαλλιών στη χημειοθεραπεία δεν συμβαίνει τυχαία και δεν σημαίνει ότι το σώμα “καταρρέει”. Συμβαίνει επειδή ο τρόπος που δρα η θεραπεία επηρεάζει, εκτός από τα καρκινικά κύτταρα, και ορισμένα υγιή κύτταρα του οργανισμού που πολλαπλασιάζονται γρήγορα, όπως τα κύτταρα στους θύλακες της τρίχας. Αυτός είναι ο βασικός λόγος που η χημειοθεραπεία μπορεί να προκαλέσει αραίωση ή και έντονη απώλεια μαλλιών. 

Για να γίνει όμως πραγματικά κατανοητό το «γιατί», χρειάζεται να δούμε πρώτα πώς λειτουργεί η ίδια η χημειοθεραπεία.

Πώς λειτουργεί η χημειοθεραπεία

Η χημειοθεραπεία χρησιμοποιεί φάρμακα που έχουν στόχο να καταστρέψουν ή να αναστείλουν την ανάπτυξη των καρκινικών κυττάρων. Τα καρκινικά κύτταρα χαρακτηρίζονται από το ότι διαιρούνται γρήγορα και ανεξέλεγκτα. Επειδή λοιπόν η θεραπεία έχει σχεδιαστεί για να στοχεύει κύτταρα με ταχεία ανάπτυξη, επηρεάζει κυρίως ιστούς όπου υπάρχει έντονη κυτταρική αναπαραγωγή. 

Το πρόβλημα είναι ότι στο ανθρώπινο σώμα δεν πολλαπλασιάζονται γρήγορα μόνο τα καρκινικά κύτταρα. Υπάρχουν και φυσιολογικά κύτταρα που ανανεώνονται με γρήγορους ρυθμούς. Σε αυτά ανήκουν τα κύτταρα του μυελού των οστών, ορισμένα κύτταρα του γαστρεντερικού συστήματος και, φυσικά, τα κύτταρα στους θύλακες των τριχών. Όταν λοιπόν η χημειοθεραπεία δράσει συνολικά πάνω σε γρήγορα διαιρούμενα κύτταρα, οι θύλακες της τρίχας μπορεί να επηρεαστούν και η φυσιολογική ανάπτυξη των μαλλιών να διακοπεί. 

Γιατί τα μαλλιά είναι τόσο ευάλωτα

Τα μαλλιά δεν είναι “νεκρός” ιστός όσο αναπτύσσονται. Κάθε τρίχα σχηματίζεται από έναν θύλακα, μέσα στον οποίο υπάρχουν κύτταρα με υψηλή μεταβολική και αναπαραγωγική δραστηριότητα. Αυτό σημαίνει ότι, όσο ένα άτομο έχει ενεργή ανάπτυξη τρίχας, οι θύλακες των μαλλιών λειτουργούν σαν μικρά “εργοστάσια” ταχείας παραγωγής. Αυτή ακριβώς η ταχύτητα τούς κάνει ευάλωτους στη χημειοθεραπεία. 

Με απλά λόγια, η θεραπεία δεν “επιτίθεται στα μαλλιά” επειδή είναι μαλλιά. Επηρεάζει τα κύτταρα που τα παράγουν, επειδή αυτά ανήκουν στις πιο γρήγορα διαιρούμενες φυσιολογικές δομές του σώματος. Όταν η λειτουργία τους διαταραχθεί, η τρίχα εξασθενεί, σταματά να ανανεώνεται φυσιολογικά και τελικά πέφτει.

Όλες οι χημειοθεραπείες προκαλούν απώλεια μαλλιών;

Όχι. Αυτό είναι πολύ σημαντικό να το γνωρίζει κάθε γυναίκα που ξεκινά θεραπεία. Δεν προκαλούν όλα τα φάρμακα χημειοθεραπείας τον ίδιο βαθμό απώλειας μαλλιών. Κάποια φάρμακα συνδέονται συχνά με έντονη πτώση, κάποια προκαλούν κυρίως αραίωση, και κάποια άλλα μπορεί να μη δημιουργήσουν καθόλου εμφανή αλλαγή. Η έκταση της τριχόπτωσης εξαρτάται από το θεραπευτικό σχήμα, τη δοσολογία, τη διάρκεια της αγωγής και την ατομική αντίδραση του οργανισμού. 

Αυτό σημαίνει ότι δύο γυναίκες που κάνουν χημειοθεραπεία δεν θα έχουν απαραίτητα την ίδια εμπειρία. Μία μπορεί να χάσει μεγάλο μέρος των μαλλιών της, ενώ μια άλλη να παρατηρήσει μόνο αραίωση. Γι’ αυτό και δεν είναι σωστό να συγκρίνει κανείς τη δική του πορεία με ιστορίες άλλων.

Πότε αρχίζει να πέφτει το μαλλί στη χημειοθεραπεία;

Αυτό είναι ίσως το πιο συχνό ερώτημα. Στις περισσότερες περιπτώσεις, αν πρόκειται να υπάρξει πτώση, αυτή αρχίζει περίπου μέσα στις πρώτες δύο έως τρεις εβδομάδες από την έναρξη της θεραπείας. Πολύ συχνά, οι γυναίκες τη συνδέουν χρονικά με τη δεύτερη χημειοθεραπεία, γιατί τότε γίνεται πιο αισθητή. Η απώλεια των μαλλιών είναι συνήθως σταδιακή και όχι ξαφνική από τη μια μέρα στην άλλη. Μπορεί να ξεκινήσει με περισσότερες τρίχες στο λούσιμο, στο βούρτσισμα ή στο μαξιλάρι και να εξελιχθεί προοδευτικά. 

Αυτός είναι και ο λόγος που πολλές γυναίκες νιώθουν μεγαλύτερη συναισθηματική πίεση λίγο πριν ή γύρω από τη δεύτερη θεραπεία. Η πρώτη χημειοθεραπεία συχνά βιώνεται σαν η αρχή μιας νέας πραγματικότητας. Η δεύτερη, όμως, είναι πολλές φορές το σημείο όπου η αλλαγή αρχίζει να γίνεται ορατή.

Πέφτουν μόνο τα μαλλιά του κεφαλιού;

Όχι πάντα. Αν ένα συγκεκριμένο φαρμακευτικό σχήμα προκαλεί τριχόπτωση, μπορεί να επηρεαστούν και άλλες τρίχες του σώματος, όπως τα φρύδια, οι βλεφαρίδες, οι τρίχες στα πόδια, στις μασχάλες ή σε άλλες περιοχές. Και αυτό, όμως, εξαρτάται από τον τύπο της θεραπείας και την ατομική ανταπόκριση. 

Αυτό είναι σημαντικό να αναφέρεται σε ένα καλό ενημερωτικό άρθρο, γιατί πολλές γυναίκες αγχώνονται όταν ακούνε μόνο για τα μαλλιά της κεφαλής και δεν γνωρίζουν ότι είναι πιθανές και άλλες αλλαγές στην τριχοφυΐα.

Είναι μόνιμη η απώλεια των μαλλιών;

Στις περισσότερες περιπτώσεις, όχι. Τα μαλλιά συνήθως ξαναβγαίνουν μετά το τέλος της χημειοθεραπείας, επειδή οι θύλακες της τρίχας ανακάμπτουν μόλις σταματήσει η επίδραση των φαρμάκων. Υπάρχουν σπάνιες περιπτώσεις όπου η επανέκφυση μπορεί να είναι αργή, ατελής ή να μην επανέλθει πλήρως, αλλά αυτό σχετίζεται κυρίως με πολύ υψηλές δόσεις συγκεκριμένων φαρμάκων και δεν είναι ο κανόνας. 

Ακόμα και όταν τα μαλλιά αρχίσουν να ξαναβγαίνουν, μπορεί αρχικά να έχουν διαφορετική υφή, πάχος ή χρώμα. Κάποιες γυναίκες παρατηρούν ότι βγαίνουν πιο μαλακά, πιο σγουρά ή λίγο διαφορετικά από πριν. Αυτό επίσης είναι γνωστή και αναμενόμενη εξέλιξη. 

Η πτώση των μαλλιών σημαίνει ότι η θεραπεία “δουλεύει”;

Όχι απαραίτητα. Αυτό είναι ένας μύθος που χρειάζεται να ξεκαθαρίζει. Το αν πέσουν ή όχι τα μαλλιά δεν αποτελεί αξιόπιστο δείκτη για το αν η θεραπεία είναι αποτελεσματική. Το αν θα υπάρξει τριχόπτωση εξαρτάται από το είδος των φαρμάκων και το πώς επηρεάζουν τους θύλακες της τρίχας, όχι από το αν “πιάνει” η θεραπεία πάνω στη νόσο. 

Για πολλές γυναίκες αυτό είναι ανακουφιστικό, γιατί μειώνει την ενοχή ή τον πανικό που μπορεί να δημιουργείται όταν η εμπειρία τους δεν μοιάζει με αυτή άλλων ασθενών.

Υπάρχει κάτι που μπορεί να μειώσει την απώλεια;

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να βοηθήσει η ψύξη του τριχωτού της κεφαλής, γνωστή και ως scalp cooling ή cold caps. Πρόκειται για τεχνική που μπορεί να μειώσει την αιμάτωση στους θύλακες των τριχών κατά τη διάρκεια της θεραπείας, με αποτέλεσμα σε κάποιες γυναίκες να περιορίζεται η απώλεια μαλλιών. Δεν είναι κατάλληλη για όλες τις περιπτώσεις και δεν έχει το ίδιο αποτέλεσμα σε όλα τα σχήματα, αλλά αποτελεί αναγνωρισμένη επιλογή σε ορισμένα πρωτόκολλα. 

Από εκεί και πέρα, υπάρχουν και πρακτικές συμβουλές που συχνά δίνονται από ογκολογικές ομάδες, όπως χρήση ήπιων σαμπουάν, λιγότερο συχνό λούσιμο, αποφυγή βαφών, περμανάντ και έντονης θερμότητας, καθώς και έγκαιρη οργάνωση για περούκα όταν η γυναίκα το επιθυμεί. 

Γιατί η πτώση των μαλλιών είναι τόσο ψυχολογικά δύσκολη;

Γιατί τα μαλλιά δεν είναι απλώς ένα βιολογικό χαρακτηριστικό. Συνδέονται με την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας, με τη θηλυκότητα, την αναγνωρισιμότητα, τη συνήθεια, ακόμα και με την αίσθηση ιδιωτικότητας. Για πολλές γυναίκες, η απώλεια των μαλλιών είναι η πρώτη “ορατή” υπενθύμιση της θεραπείας τους προς τον έξω κόσμο. Γίνεται κάτι που δεν βιώνεται μόνο μπροστά στον καθρέφτη, αλλά και στις κοινωνικές επαφές, στην οικογένεια, στην εργασία και στην καθημερινότητα.

Γι’ αυτό, ένα πραγματικά σωστό άρθρο δεν αρκεί να απαντά μόνο στο “γιατί πέφτουν τα μαλλιά”. Πρέπει να απαντά και στο “γιατί αυτό με επηρεάζει τόσο πολύ;”. Η απάντηση είναι ότι επηρεάζει και το σώμα και την ταυτότητα. Και αυτό δεν είναι υπερβολή. Είναι ανθρώπινο.

Τι βοηθά περισσότερο σε αυτή τη φάση

Σε αυτή τη φάση, πολλές γυναίκες επιλέγουν να δουν τις επιλογές τους πριν ξεκινήσει η αλλαγή, ώστε να νιώθουν πιο ήρεμες και προετοιμασμένες.

Δεν πρόκειται για μια βιαστική απόφαση, αλλά για μια ήρεμη διαδικασία ενημέρωσης, όπου μπορούν να καταλάβουν τι τους ταιριάζει και τι τις κάνει να νιώθουν πιο άνετα.

Σήμερα υπάρχουν λύσεις που μπορούν να προσφέρουν πολύ φυσικό αποτέλεσμα και να βοηθήσουν μια γυναίκα να διατηρήσει την εικόνα της, με τρόπο διακριτικό και απόλυτα προσαρμοσμένο στις ανάγκες της.

Για πολλές γυναίκες, το να έχουν δει αυτές τις επιλογές από πριν, κάνει αυτή την περίοδο πιο διαχειρίσιμη και λιγότερο αγχωτική.